جمال رضايى
171
بيرجندنامه ( فارسى )
خيابانى از محلّ آن مىگذرد و تعدادى مغازه و يك پاساژ كه به نام صاحبش « پاساژ سلطانى » نام گرفته در آنجا ايجاد شده است . 3 - 3 - بند باروتكوبان ( بند باروتكوبا [ ن ] bande barut kuyo [ n ] ) : در اواخر « رود » و بر كنارهء جنوبى آن - در غرب بازار « لب ريخته » گودال بزرگ و پهناورى وجود داشت كه آن را « بند باروتكوبان » مىخواندند و پيرامون دويست متر درازا و يكصد متر پهنا و در گودترين نقطهء جنوبيش چهار تا پنج متر ژرفا داشت و آبريز كوچههاى شمالى و شرقى خود بود و از آب سيل هم آن را پر مىكردند و مردم پس از آنكه آب آن صافى مىشد از آن براى ريختوپاش و شستوشو استفاده مىكردند و هنگامى كه خشك مىگشت در آن خربزه و هندوانه مىكاشتند . در قسمت شمال شرقى اين « بند » چند درخت عنّاب وجود داشت كه خوب بار مىداد ولى ميوهء آن پيش از آنكه سرخ شود و برسد توسّط بچّههاى محلّه تاراج مىگرديد . در گوشهء جنوب غربى آن « حوضى » بود كه وقتى آب بند « زلال » مىگشت آن را از آن آب پر مىكردند و مردم از آبى كه در آن ذخيره مىشد استفاده مىكردند ، اين « حوض » از نوع « حوض » هاى بيابانى بود و شير و پاشير نداشت ، بعدها بازرگانى به نام « حاج سيّد حسين گلشنى » كه از تاجران خوشنام بود براى آن شير و پاشيرى درست كرد و آن را به صورت « آبانبارى » درآورد كه « آبانبار گلشنى » نام گرفت . در محلّ اين بند - در اواخر دههء سوم اين سده توسّط ادارهء فرهنگ بيرجند - در زمان رياست مرحوم استاد « سيّد محمّد فرزان » دبستانى بزرگ و مجهّز ساخته و تأسيس شد كه معتبرترين و بهترين مدرسهء روز بهشمار مىآمد و به نام « دبستان پرويز » نامگذارى شده بود « 1 » . امروز در آن بنا و محلّ دو مدرسه داير است كه يكى به نام مرحوم « آية اللّه تهامى » و ديگرى به نام « شهيد دكتر چمران » نام گرفته است .
--> ( 1 ) . اشراف و مباشرت و نظارت بر ساختن بناى اين مدرسه را « مرحوم حاج محمّد على رضائى » ( عمّ نگارنده و پدر بزرگوار آقاى ابو الفضل رضائى ، دبير دبيرستانهاى وقت بيرجند ) افتخارا بر عهده داشت و پس از اتمام و داير شدنش فرزند برومند آن مرحوم ( آقاى ابو الفضل رضائى ) به مديريّت آن منصوب گشت كه سالها آن را به نيكوترين و شايستهترين گونهاى اداره كرد . « آقاى ابو الفضل رضائى » بعدها به معاونت ادارهء فرهنگ بيرجند گمارده و منصوب شد و چندين سال - تا وقتى كه بازنشسته شد - در اين سمت خدمت كرد . او - كه زندگانيش دراز باد - از برترين و خدمتگزارترين معلّمان و فرهنگيان سابق بيرجند است .